نور نيست - آن‌گونه كه در قسم دوم از انواع امتياز تصوير مىشود - چون در اين صورت ، حقيقت نور بايد به يك درجهء خاص از شدّت و يا ضعف اختصاص داشته باشد و بر ديگر درجات و مراتب آن ، صدق نكند ؛ حال آن‌كه به وضوح همهء اين مراتب نوراند . هم‌چنين ، درجات و مراتب گوناگون شدت و ضعف ، خارج از حقيقت نور و عارض بر آن‌هم نيست ، آن‌گونه كه در قسم سوم از انواع امتياز تصوير مىشود . خلاصه آن‌كه نور شمع ، چيزى جز نور نيست و نور خورشيد نيز چيزى جز نور نيست و در نتيجه ، هردو در نور بودن با يكديگر مشتركند و در همين نور بودن با يكديگر اختلاف دارند ، يعنى همان چيزى كه ميان آن دو مشترك است موجب امتياز آن دو از هم مىگردد ، چون بهرهء يكى از اين حقيقت بيش از ديگرى است . به اين نحوه از اختلاف ، اختلاف تشكيكى گفته مىشود . « 1 » بازگشت به اصل بحث : بازنگرى نظريهء سوم و چهارم با توجه به اين مقدمه ، بازمىگرديم به اصل بحث ، يعنى وحدت و كثرت وجودهاى خارجى . حكيمان مشاء معتقدند اختلاف وجودهاى خارجى از قبيل قسم اول است ، يعنى وجود هر چيزى كاملا مباين با وجود چيزهاى ديگر است و به تعداد اشيايى كه در خارج تحقق دارند ، حقايق وجودى هست و ميان اين حقايق وجودى ، هيچ امر مشتركى جز مفهوم « وجود » يافت نمىشود . به ديگر سخن ، وجودهاى خارجى ، حقايق متباين به تمام ذات هستند . امّا پيروان حكمت متعاليه معتقدند اختلاف ميان وجودهاى گوناگون ، از قبيل قسم چهارم است ، يعنى اختلافشان تشكيكى است . به عقيدهء ايشان ، وجودهاى خارجى ، يك حقيقت داراى مراتب است و اختلاف اين مراتب ، در شدّت و ضعف ،

--> ( 1 ) . اختلاف تشكيكى داراى اقسام گوناگونى است بدين شرح 1 . اختلاف در شدّت و ضعف ؛ 2 . اختلاف در زيادت و نقصان ، مانند اختلاف خط يك مترى با خط دو مترى ، كه هردو خط هستند و در همين خط بودن با يكديگر اختلاف دارند ؛ 3 . اختلاف در اقليت و اكثريت ، مانند اختلاف عدد پنج با عدد ده ؛ 4 . اختلاف در اوّليت و آخريت ؛ 5 . اختلاف در اولويّت و خلاف آن .